نظريه‌بازي‌ها (Game Thieory)
فرشته زارعي fereshte_Zarei@yahoo.com
نظريه بازي‌ها بر نوعي استدلال انتزاعي، حاصل تلفيق رياضيات و منطق استوار است. نظريه پردازان بازي‌ها بر اين عقيده‌اند كه نظريه‌ي مورد استفاده آنها متوجه شيوه رفتار بالفعل افراد در وضعيت‌هاي منازعاتي نيست بلكه بر رفتار موسوم به رفتار «صحيح عقلايي» در وضعيت‌هاي منازعه آميزي ناظر است كه طي آن شركت كنندگان در منازعه سعي در «بردن» دارد.
هر بازي به وسيله‌ي عناصر زير مشخص مي‌شود: بازيكنان كه بنا به فرض سعي در «كسب پيروزي» يا بهينه كردن نتايج دارند؛ پرداخت‌ها كه ممكن است براي بازيكنان مختلف بسته به نظام‌هاي ارزشي آنها معاني مختلفي داشته باشند؛ مجموعه‌اي از قواعد زيربنايي مناسب براي بازي؛ شرايط اطلاعاتي كه تعيين كننده‌ي چند و چون آگاهي هر بازيكن از محيط اطراف و انتخاب‌هاي بلافاصله يا با تاخيري است كه توسط بازيكن (بازيكنان) ديگر صورت گرفته است؛ محيط كلي كه بازي درآن اجرا مي‌شود قطع نظر از اينكه بازيكنان آن را به طور كامل درك كنند يا نه؛ و فعل و انفعال حركت‌هاي رقابت آميزي كه طي آن هريك از انتخاب‌هاي متوالي يك بازيكن ممكن است بازيكن (بازيكنان) ديگر را تشويق به اصلاح انتخاب‌هاي بعدي خويش سازد.
متداول‌ترين تفكيك مقدماتي كه در نظريه بازي‌ها صورت گرفته، تفكيك ميان بازي با حاصل جمع صفر (zero-sum game) و بازي با حاصل جمع غير صفر (non-zero-sum game) است كه هر يك، انواع خاص خود را دارند. در يك بازي با حاصل جمع جبري صفر، برد يكي به قيمت باخت ديگران است (مانند رقابت دو نامزد انتخاباتي بر سر يك كرسي مجلس). در يك بازي با حاصل جمع غير صفر، برد يكي از بازيگران ضرورتا موكول و متناسب با باخت ديگران نيست. شناخته شده‌ترين نمونه اين بازي‌ها، بازي معماي زنداني است.
اقتصادداني به نام «توماس شلينگ» از دانشگاه‌ هاروارد به عنوان يك نظريه پرداز برجسته‌ي بازي‌ها شناخته شده است.
منبع: نظريه‌هاي متعارض در روابط بين‌الملل، طيب و بزرگي.

ميرجواد زاده خلخالي (پيشه‌وري)
ك.راد
kianoosh_8294@yahoo.com
ميرجواد زاده خلخالي مشهور به پيشه‌وري متولد آذربايجان از زمره مبارزاني است كه در تاريخ زندگي‌اش تناقضات بسياري دارد، وي علي‌رغم سه دهه مبارزه و تحمل سال هاي سال زندان و آوارگي، پس از سقوط رضا شاه همچنان در حاشيه قدرت سياسي بود. وي جزء بانيان حزب عدالت در باكو به شمار مي‌رود و در جمهوري شوراي گيلان به رهبري ميرزا كوچك خان، مسووليت كميسر داخلي را بر عهده داشت و در تاسيس حزب كمونيست در ايران نقش مهمي را ايفا كرد. وي پس از قدرت گرفتن رضاخان به جرم فعاليت كمونيستي حدود يك دهه از عمر خود را در زندان سپري كرد و پس از سقوط رضاشاه با تاسيس روزنامه «آژير» فعاليت مطبوعاتي خود را آغاز نمود.
در انتخابات مجلس چهاردهم علي‌رغم راي بالا، به دليل شبهاتي در شيوه انتخابات، توسط نمايندگان رد اعتبار شد. پيشه‌وري تا قبل از اين تاريخ به ويژه در سال‌هايي كه در باكو اقامت داشت هميشه مخالف تجزيه‌طلبي بود. اما وقتي از همه جا رانده شد، عقده حقارت و حاشيه راني او را به فردي راديكال و تجزيه‌طلب تبديل كرد و در پي رايزني‌هايي با علي شبستري، صادق پادگان و جعفر كاويان در 12 شهريور ماه 1324 تاسيس فرقه دموكرات آذربايجان را اعلام نمود و با كمك‌هاي نظامي شوروي و با استفاده از ايده اتحاد قومي، خيلي زود فعاليت خود را به سراب، اردبيل و مشكين‌شهر گسترش داد، اما عليرغم اين خوش‌بيني‌ها دوام چنداني نياورد و با تدبير قوام‌السلطنه و با باج‌دهي به شوروي، خيلي زود متحد خود را از دست داد. با فرار و پناهنده شدن سران اين فرقه به شوروي، در پي يك قتل عام وسيع از سوي دولت مركزي، دموكرات‌ها با شكست مواجه شدند. پيشه‌وري در يك تصادف مشكوك در شوروي از دنيا رفت.

سازمان تجارت جهاني (WTO)
نوشين ميرزايي جگرلويي
N_mirzaee_j@yahoo.com
يكي ديگر از آژانس‌هاي تخصصي سازمان ملل، سازمان تجارت جهاني (World Trade Organization) است. در واقع بايد ريشه‌هاي آن را در منشور آتلانتيك كه در سال 1941 بين روزولت و چرچيل به امضا رسيد، جستجو نمود كه يكي از اهداف آن، ايجاد يك سيستم تجارت بين‌المللي بود كه براساس عدم تبعيض و مبادله آزاد كالا و خدمات پايه‌گذاري مي‌گرديد. پيرو اين امر، مذاكرات و كنفرانس‌هايي در اين زمينه برگزار گرديد و در سال 1947 در مرحله نخست منجر به تاسيس «موافقتنامه عمومي تعرفه و تجارت» (GATT) گرديد.
در سال 1986 به دنبال مذاكرات دور اروگوئه كه تا 1994 به طول انجاميد، سازمان تجارت جهاني، اول ژانويه 1995 تاسيس و عملا جايگزين گات گشت. در حال حاضر مقر سازمان، در ژنو قرار دارد.
سازمان تجارت جهاني، تنها سازمان بين‌المللي به شمار مي‌رود كه به دنبال وضع مقررات جهانشمول بازرگاني است. كاركرد عمده اين سازمان اين است كه تا حد امكان، تجارت جهاني، به سهولت، شفاف و آزاد انجام پذيرد. هدف كلي سازمان نيز بهبود رفاه مردم كشورهاي عضو است.
اركان سازمان تجارت جهاني عبارتند از: 1- كنفرانس وزيران؛ 2- شوراي عمومي؛ 3- حل اختلاف؛ 4- بررسي خط مشي تجاري؛ 5- شوراي تخصصي (كالا، خدمات و حقوق مالكيت معنوي)؛ 6- كميته‌هاي تخصصي؛ 7- دبيرخانه كه مدير كل، رياست آن را بر عهده دارد و از طرف كنفرانس وزيران منصوب مي‌شود. در حال حاضر رياست آن را «پاسكال لامي» برعهده دارد.
سازمان مذكور، 150 عضو رسمي و 31 عضو ناظر دارد. ويتنام آخرين عضوي بود كه در سال 2006 به عضويت درآمد. از جمله كشورهايي كه در انتظار عضويت هستند و عنوان عضو ناظر را با خود يدك مي‌كشند عبارتند از: آذربايجان، افغانستان، اكراين، ايران، روسيه، سودان، عراق و ليبي. گزارش‌ها حاكي از اين است كه روسيه، گزينه بعدي عضويت است كه اين روزها بايد منتظر شنيدن خبر عضويتش بود.
همچنين بودجه تصويبي سازمان براي سال 2006، مبلغ 175 ميليون فرانك سوئيس بوده است.
منابع: سازمان‌هاي بين‌المللي، موسي‌زاده؛ فرهنگ روابط بين‌الملل، پستا و www.WTO.org

خلع سلاح عراق
نيلوفر امجدعلي 
n_amjadali@yahoo.com
بليكس، هانس، خلع سلاح عراق، جستجو براي تسليحات كشتار جمعي، ترجمه محمد حسين آهويي، تهران: انتشارات اطلاعات، 1385، 356 صفحه، 1500 تومان.
درباره كتاب خلع سلاح عراق مي‌توان به دو نكته اشاره كرد: اول اينكه كتاب از زبان نويسنده (هانس بليكس) به صورت شرحي از دوره زندگي خويش است. وي به صورت جامع و مانع و ساده، تحولي بسيار مهم كه دوره‌اي از تاريخ نزديك را به خود اختصاص داده، به رشته تحرير درآورده است. دوم اينكه گفتگوها و اختلافات بين سازمان ملل، آمريكا و انگليس در مورد مساله عراق، حمله اين كشورها به عراق و مواردي از اين قبيل به طور كامل و حتي به صورت جمله‌هايي كه بين طرفين مبادله شده است، ايراد شده‌اند. هانس بليكس سعي داشته با طبقه‌بندي زماني دقيق، درك حقايق را آسان‌تر سازد.
مطالب كتاب در 12 فصل، جمع‌آوري شده است كه در مورد جنگ آمريكا و عراق بسيار حائز اهميتند؛ چرا كه دكتر بليكس به مدت شانزده سال از 1981 تا 1997 مدير كل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي بوده، در سال 2000 از سوي دبير كل سازمان ملل به رياست كميسيون سازمان ملل براي بازرسي و نظارت در عراق منصوب شده و در 2002 سرپرستي بازرسان تسليحاتي سازمان ملل در عراق را به عهده داشته است.
در واقع عامل اصلي جنگ آمريكا عليه عراق مساله سلاح‌هاي كشتار جمعي عراق بود و هانس بليكس در چندين مورد صريحا اذعان نمود كه حكومت صدام حسين طي سال‌هاي دهه 1990 تمام سلاح‌هاي ميكروبي و شيميايي خود را منهدم كرده است، پس چرا به عراق حمله شد؟
پرسش‌هاي كليدي از اين قبيل از سوي بليكس مطرح شده و پاسخ‌هاي تقريبا قانع‌كننده‌اي در اين باب به اين سوالات داده شده است، از جمله: آيا جلوگيري از بروز جنگ، امكان داشت يا وقوع آن اجتناب‌ناپذير بود؟ آيا عراق، سلاح‌هاي كشتار جمعي در اختيار داشت؟ چرا ايالات متحده و بريتانيا نتوانستند حمايت تمامي اعضاي شوراي امنيت را جلب كنند و...

عضويت ويتنام در سازمان تجارت جهاني
ترجمه: الف. كشاورز
Ok_tarjoman@yahoo.com
مجلس قانونگذاري ويتنام، ورود اين كشور را به سازمان تجارت جهاني تصويب كرد واين دولت كمونيستي به عنوان يكصدومين عضو اين سازمان تجاري شناخته شد.
عضويت ويتنام 28 دسامبر يعني يك ماه پس از راي مثبت مجمع ملي آغاز خواهد شد و بدين ترتيب دروازه‌هاي اين كشور به روي سرمايه‌گذاري و تجارت رو به رشد خارجي در اقتصاد پرسرعت شرق آسيا گشوده مي‌شود. اين حركت با راي موافق 444 بر 3 راي مخالف و 2 راي ممتنع تصويب گرديد. عليرغم راي قاطع مجمع، نمايندگان از دولت درخواست كردند تا حد امكان چالش‌هايي كه جهاني شدن بر ويتنام تحميل خواهد كرد را تخفيف بخشد.
«وو تين لوك» از نمايندگان مجمع كه رياست كرسي صنايع و بازرگاني ويتنام را نيز برعهده دارد، گفت: «به محض پيش آمدن فرصت‌هاي ناشي از عضويت، ضعف‌هاي اقتصادي نيز خود را نشان خواهند داد». لوك اظهار داشت كه دولت بايد تلاش‌هايش را براي بهبود بوروكراسي و بهبود زيرساخت‌هاي كشور، سرعت بخشد تا تجارت كشور بتواند در برابر جريان رقابت خارجي، قدرتمند حركت نمايد.
«ناين ناك» نماينده استان جنوبي «آن گيان» نگراني خود را چنين بيان كرد كه عميق‌تر شدن شكاف بين طبقه غني و فقير مي‌تواند نتيجه اين عضويت باشد. او گفت: «دولت بايد توجه بيشتري به اين مساله نمايد».
با اين حال، در طول دو دهه گذشته، ويتنام كمونيست به تدريج اصلاحات مبني بر بازار آزاد  را بهبود بخشيده و حتي از سوي سرمايه‌گذاران خارجي علاقمند در حال افزاش در اين كشور، مورد ستايش قرار گرفته است. سرمايه‌گذاري خارجي، يك موج 50 درصدي در سال گذشته داشته و به بيش از 8 بيليون دلار در سال‌جاري افزايش يافته است. در مذاكرات مربوط به عضويت در سازمان تجارت جهاني، ويتنام موافقت كرد تا بسياري از تعرفه‌هاي مرسوم را پايين آورده و درهاي بخش‌هاي اقتصادي نظير بانكداري، خدمات مالي و ارتباطات الكترونيكي كه پيش‌تر به روي سرمايه‌گذاران خارجي بسته بود را بگشايد.
«ناين مين تريت» رييس جمهور ويتنام در يك برنامه تلويزيوني پيش از راي مجمع اعلام داشت: «عضويت ويتنام در WTO يك مرحله تاريخي مهم در همگرايي اقتصادي بين‌المللي و نيز شناخت بين‌المللي از موفقيت اصلاحات اقتصادي اين كشور را به نمايش مي‌گذارد».
«ترونگ دين توين» وزير تجارت ويتنام به نمايندگان مجلس گفت كه عضويت در WTO هم منافع و هم هزينه‌هايي براي كشور در پي خواهد داشت. او اظهار داشت: «اگرچه تجارت و سرمايه‌گذاري افزايش يافته، موجب پيشرفت اقتصاد خواهد گرديد اما رقابت خارجي بي‌رحم محتملا برخي شركت‌ها را به ورشكستگي خواهد كشاند و موجب به هم ريختگي اجتماعي خواهد شد». توين با اشاره به اينكه اشتغال با چالش‌هايي مواجه خواهد گرديد گفت: «برخي مردم و بازرگانان با مشكلاتي مواجه خواهند شد و خطر ايجاد مسايل اجتماعي پيچيده نيز وجود دارد».
لازم به ذكر است كه ويتنام در تجارت خارجي خود، با دهها مورد مخالفت دامپينگ (antidumping) از سوي ايالات متحده و اتحاديه اروپا مواجه بوده است كه اين كشور را متهم به فروش كالاها به قيمت پايين و غيرمنصفانه كرده‌اند. مقام‌هاي ويتنامي از اين گله داشته‌اند كه شركاي تجاري قدرتمندتر و بزرگتر در كشمكش‌هاي مربوط به صادرات غذاهاي دريايي و كفش، مواضع ناعادلانه عليه ويتنام اتخاذ كرده‌اند. با اين وجود، اقتصاد ويتنام در دهه اخير با ميانگين بيش از 7 درصد در سال، رشد داشته كه اين امر به نوبه خود يكي از سريع‌ترين نرخ‌هاي رشد در جهان بوده است.
Tran Van Minh, Vietnam's, WTO Membership Ratified , The Associated Press, Nov. 28, 2006.

جلسه پرسش و پاسخ با موضوع
سياست خارجي ايران در دو دهه اخير
در دانشگاه بين‌المللي امام خميني(ره) برگزار شد
ميزگرد «سياست خارجي ايران در دو دهه اخير» در دانشگاه بين‌المللي امام خميني(ره) برگزار گرديد.
اين جلسه كه از طرف انجمن علمي علوم سياسي اين دانشگاه برپا شد، ميزبان دكتر قاسمي، دكتر درويشي و دكتر نوازني از اساتيد و اعضاي هيات علمي اين دانشگاه بود.
لازم به ذكر است كه اين ميزگرد روز يكشنبه نوزدهم ماه جاري در سالن آمفي تئاتر علوم پايه دانشگاه بين‌المللي امام خميني(ره) برگزار شد.
ضمنا مشروح جلسه فوق در شماره بعدي صفحه علوم سياسي ارايه مي‌گردد.